Uchambuzi wa Tawasifu: Mandhari, Muundo na Mtindo
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Tawasifu: Mandhari, Muundo na Mtindo, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 1Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa tawasifu kisha ujibu swali. "Leo, ninapoandika maneno haya nikiwa daktari katika Hospitali ya Rufaa ya Eldoret, akili yangu inarudi nyuma hadi asubuhi ile ya Machi 2009. Nilikuwa na miaka kumi na mmoja, nimeketi kando ya kitanda cha bibi yangu aliyekuwa akiugua malaria, na hakukuwa na daktari hata mmoja kijijini kwetu Kapsowar." Mwandishi ametumia mbinu ipi ya kisanaa inayohusu mpangilio wa matukio katika dondoo hili?
A. Ndoto
B. Kisengere nyuma
C. Kisengere mbele
D. Taharuki
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 2
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa tawasifu kisha ujibu swali. "Mjomba alituonya, 'Usipoziba ufa utajenga ukuta.' Lakini sisi vijana hatukusikia. Tulicheza, tulicheza, tulicheza mpaka mitihani ikabisha hodi mlangoni. Je, ningemwambia nini mama siku matokeo yalipotoka? Matokeo yale yalikuwa mzigo niliobeba moyoni kwa miaka mingi." Changanua mbinu mbili za lugha zilizotumika katika dondoo hili, ukitoa mfano mmoja kwa kila mbinu. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 3
alama 6Tawasifu huwavutia wasomaji wengi kwa sababu husimulia maisha halisi ya watu. Jadili jinsi mandhari, muundo na mtindo vinavyochangia kuifanya tawasifu imvutie msomaji. Toa hoja mbili kwa kila kipengele. (alama 6)
(alama 6)
Mwongozo wa kusahihisha
Hoja mbili kwa kila kipengele, alama 1 kila hoja (3 x 2 = alama 6): Mandhari: - Mandhari halisi yanayojulikana (k.m. miji, vijiji, shule za Kenya) humwezesha msomaji kujihusisha na kuyaamini matukio. - Mandhari ya kihistoria (k.m. matukio ya kitaifa yanayokumbukwa) huthibitisha uhalisia wa simulizi. - Mabadiliko ya mandhari (kijijini hadi mjini) huonyesha ukuaji na safari ya mwandishi. Muundo: - Mpangilio wa kiwakati humwezesha msomaji kufuatilia maisha ya mwandishi kwa urahisi. - Sura zenye anwani za kuvutia huzua hamu ya kuendelea kusoma. - Dibaji au utangulizi humwandaa msomaji kwa safari ya maisha ya mwandishi. - Picha na viambatisho huthibitisha ukweli wa yaliyosimuliwa. - Kisengere nyuma huzua hamu ya kujua kilichotokea zamani. Mtindo: - Usimulizi wa nafsi ya kwanza ('mimi') humfanya msomaji ahisi ukaribu na mwandishi. - Matumizi ya methali, nahau na misemo huipamba lugha. - Dayalojia huipa simulizi uhai na kuwafanya wahusika waonekane halisi. - Ucheshi humburudisha msomaji. - Taharuki humfanya msomaji atake kujua kitakachofuata. - Lugha ya picha/taswira humwezesha msomaji kujenga picha akilini. - Uchanganyaji ndimi au lugha ya mazungumzo huonyesha uhalisia wa jamii.
Swali 4
alama 1Katika tawasifu yake, mwandishi mmoja kutoka Kakamega anaandika: "Baba alipofariki, mama alikuwa nguzo ya nyumba yetu." Ni kauli ipi inayobainisha kwa usahihi tamathali ya usemi iliyotumika na lengo lake?
A. Tashihisi, kuonyesha kwamba nyumba ilimtegemea mama kama mtu
B. Sitiari, kuonyesha kwamba familia ilimtegemea mama
C. Tashbihi, kuonyesha kwamba mama alikuwa mrefu kama nguzo
D. Chuku, kuonyesha kwamba mama alijenga nyumba kwa mikono yake
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 1Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa tawasifu kisha ujibu swali. "Tulihamia Kibra mwaka wa 2004 baada ya baba kupoteza kazi katika kiwanda cha nguo cha Thika. Nyumba yetu ya mabati ilikuwa na chumba kimoja; usiku tulisikia treni ikivuma ikielekea Kisumu, na asubuhi tuliamka kwa harufu ya mtaro uliopita nyuma ya ukuta. Mama aliuza maandazi kando ya reli, nami nilimsaidia kabla ya kwenda shuleni." Ni kauli ipi inayoeleza kwa usahihi mandhari ya mahali yanayotawala dondoo hili?
A. Mtaa duni wa mjini uliosongamana kando ya reli
B. Mtaa wa kifahari jijini uliojengwa kando ya mto safi
C. Eneo la viwanda mjini Thika lenye nyumba za wafanyakazi
D. Kijiji cha mashambani kilicho karibu na kituo cha treni
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 6
alama 4Ukurasa ufuatao ni wa yaliyomo katika tawasifu ya muuguzi mmoja wa Kenya. Usome kisha ujibu maswali. YALIYOMO Dibaji .................................................. i Sura ya Kwanza: Mtoto wa Ziwa (Homa Bay, 1990–1997) ....... 1 Sura ya Pili: Miaka ya Shule ya Upili, Kisii (1998–2001) ....... 24 Sura ya Tatu: Jiji la Nairobi na Kazi ya Kwanza (2002–2010) ....... 57 Sura ya Nne: Kurudi Nyumbani Kufungua Kliniki (2011–2020) ....... 93 Shukrani .................................................. 130 Picha .................................................. 134
(a) Kwa kurejelea yaliyomo haya, eleza vipengele vitatu vya muundo wa tawasifu hii. (alama 3)
(b) Eleza faida moja ya mpangilio huu kwa msomaji. (alama 1)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Hoja zozote tatu, alama 1 kila moja (alama 3): - Imegawanywa katika sura zenye anwani zinazodokeza yaliyomo katika kila sura. - Matukio yamepangwa kwa mpangilio wa kiwakati (kronolojia), kuanzia utotoni (1990) hadi utu uzima (2020). - Kuna dibaji mwanzoni inayomtanguliza msomaji kwa kazi. - Kuna sehemu ya shukrani mwishoni ambapo mwandishi anawatambua waliomsaidia. - Kuna sehemu ya picha zinazothibitisha uhalisia wa maisha ya mwandishi. - Kila sura imefungamanishwa na mahali na kipindi mahususi (Homa Bay, Kisii, Nairobi). (b) Hoja yoyote moja (alama 1): - Humwezesha msomaji kufuatilia ukuaji wa mwandishi hatua kwa hatua. - Humrahisishia msomaji kupata sehemu anayotaka kusoma. - Huonyesha wazi uhusiano kati ya matukio ya zamani na hatua alizopiga baadaye.
Swali 7
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa tawasifu kisha ujibu maswali. "Shule ya Upili ya Wasichana ya Garissa ilikuwa umbali wa kilomita mia mbili kutoka nyumbani kwetu Hulugho. Nilifika pale Januari 2012 nikiwa na sanduku la chuma na godoro lililofungwa kwa kamba. Joto la mchana lilikuwa kali hivi kwamba wino ulikauka kalamuni kabla sijamaliza kuandika. Usiku, tulisomea kwa taa za sola kwa sababu umeme ulikatika mara kwa mara. Hata hivyo, ni katika bweni lile dogo ndipo nilipojifunza kwamba ndoto haichagui mahali pa kuchipukia."
(a) Taja mandhari mawili ya mahali yanayojitokeza katika dondoo hili. (alama 2)
(b) Eleza jinsi mandhari ya shule yanavyosaidia kubainisha changamoto alizokumbana nazo mwandishi. (alama 2)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa tawasifu kisha ujibu maswali. "Mvua za El Niño za mwaka wa 1997 zilianza Oktoba na hazikukoma hadi Februari. Daraja la mto Nzoia lilisombwa, na kwa miezi mitatu hatukuweza kufika shuleni. Baba alipoteza ng'ombe wanne katika mafuriko hayo. Hapo ndipo nilipoamua kwamba siku moja ningekuwa mhandisi wa kujenga madaraja yasiyoweza kusombwa na maji."
(a) Bainisha mandhari ya wakati yanayojitokeza katika dondoo hili. (alama 1)
(b) Eleza njia tatu ambazo mandhari haya ya wakati yanachangia katika kujenga tawasifu hii. (alama 3)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaKuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo