Uchambuzi wa Tamthilia: Maudhui, Dhamira na Wahusika
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Tamthilia: Maudhui, Dhamira na Wahusika, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 5Soma kifungu kifuatacho cha tamthilia kisha ujibu maswali. (Mkutano wa kikundi cha akina mama "Tujijenge" katika ukumbi wa Kondele, Kisumu.) MWEKAHAZINA AKINYI: Pesa zote zimo benki, wanachama. Hesabu ziko sawa kabisa. MAMA NEEMA: (akisimama, ameshika taarifa ya benki) Samahani, Akinyi. Nilienda benki jana. Akaunti yetu ina shilingi elfu kumi pekee, wala si laki mbili. (Minong'ono ukumbini.) AKINYI: Unanishuku mimi, rafiki yako wa miaka ishirini? MAMA NEEMA: Urafiki wetu hauwezi kuwa mkubwa kuliko jasho la akina mama hawa. Ninapendekeza tuwaite wakaguzi huru, na Akinyi apewe nafasi ya kujieleza mbele yao.
(a) Eleza sifa tatu za Mama Neema kwa kurejelea kifungu hiki. (alama 3)
(b) Eleza umuhimu wa mhusika Mama Neema katika kuendeleza maudhui ya kifungu hiki. (alama 2)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Sifa zozote tatu zenye ushahidi, alama 1 kila moja (alama 3): - Jasiri: anasimama mbele ya mkutano na kumkabili mwekahazina hadharani. - Mkweli/mwadilifu: anaweka wazi ukweli kuhusu pesa za kikundi hata kama unamhusu rafiki yake. - Makini/mwenye bidii: alienda benki mwenyewe kuthibitisha hesabu na ameleta taarifa ya benki kama ushahidi. - Mwenye busara na haki: hamhukumu Akinyi papo hapo bali anapendekeza wakaguzi huru na Akinyi apewe nafasi ya kujieleza. - Mtetezi wa maslahi ya wengine: anaweka jasho la akina mama mbele ya urafiki wake binafsi. (b) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Anafichua maudhui ya ubadhirifu/ufisadi wa fedha za kikundi. - Anadhihirisha maudhui ya uwajibikaji na uwazi katika uongozi wa vikundi. - Ni kielelezo cha uongozi bora unaozingatia haki na utaratibu (wakaguzi huru, kusikiliza pande zote). - Anaibua mgogoro kati ya urafiki na wajibu, hivyo kuendeleza maudhui ya uadilifu. - Anawakilisha nafasi ya mwanamke katika kulinda mali na maendeleo ya jamii.
Swali 2
alama 1Soma kifungu kifuatacho cha tamthilia kisha ujibu swali. DIWANI: (akimpa bahasha nene) Hii ni shukrani ndogo, Mheshimiwa. Barabara ya kwenda Shule ya Mbuyuni nitaijenga kwa nusu ya gharama iliyoidhinishwa. MBUNGE: (akihesabu noti) Nusu? Basi lami iwe nyembamba kidogo. Wananchi hawapimi upana wa barabara; wanapima ahadi. DIWANI: Na mkaguzi wa serikali je? MBUNGE: Mkaguzi naye ana watoto wanaosoma. Mpe chake. Ni maudhui yapi makuu yanayojitokeza katika kifungu hiki?
A. Ufisadi katika utoaji wa kandarasi za umma
B. Umuhimu wa elimu kwa watoto wa kijijini
C. Maendeleo ya miundomsingi katika maeneo ya vijijini
D. Ukarimu wa viongozi kwa wananchi wao
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 3
alama 1Soma vifungu vifuatavyo vya tamthilia kisha ujibu swali. ONYESHO LA KWANZA BI. REHEMA: (akigonga mlango kwa nguvu) Mama Juma! Kodi ya miezi miwili! Leo hii ulipe ama utoke na virago vyako! MAMA JUMA: Bi. Rehema, mume wangu amezikwa juzi tu... BI. REHEMA: Kifo cha mumeo si deni langu! ONYESHO LA MWISHO (Bi. Rehema amevaa nguo nyeusi; mwanawe amefariki katika ajali ya barabarani.) BI. REHEMA: (akimkabidhi Mama Juma karatasi) Mama Juma, nimefuta deni lako lote. Sasa nimeelewa uzito wa kumpoteza mpendwa. Kwa kuzingatia mabadiliko ya tabia yake kati ya onyesho la kwanza na la mwisho, Bi. Rehema ni mhusika wa aina gani?
A. Mhusika duara
B. Mhusika bapa kielelezo
C. Mhusika bapa sugu
D. Mhusika foili
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 4
alama 3Soma kifungu kifuatacho cha tamthilia kisha ujibu swali. (Lango la jumba la kifahari la Bwana Kamotho, mtaa wa Karen, saa nane usiku. Mlinzi Wekesa anamfungulia lango Inspekta Wambui.) INSPEKTA WAMBUI: Wekesa, ulisema una habari kuhusu usiku wa Ijumaa? WEKESA: (akitazama kushoto na kulia) Ndiyo, Inspekta. Gari la Junior, mwana wa Bwana Kamotho, liliingia saa tisa usiku likiwa na taa iliyovunjika na damu kwenye bampa. Usiku uleule, kijana wa bodaboda aligongwa katika barabara ya Ngong. Asubuhi Bwana Kamotho alilipeleka gari hilo kwenye gereji ya rafiki yake, kisha akaniamuru niseme sikuona chochote. INSPEKTA WAMBUI: Kwa nini unaniambia haya? WEKESA: Mshahara wangu haujalipwa kwa miezi minne. Na yule kijana wa bodaboda ni mwana wa jirani yangu kule Kibera. Wekesa ni mhusika mdogo katika tamthilia hii. Eleza umuhimu wake kwa kurejelea kifungu hiki. (alama 3)
(alama 3)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 4Fafanua uhusiano uliopo kati ya wahusika na maudhui katika tamthilia. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 6
alama 5Soma kifungu kifuatacho cha tamthilia kisha ujibu maswali. (Nyumbani kwa Mzee Kiprop, jioni. Chepkemoi, mwenye umri wa miaka kumi na tano, ameshika barua ya kujiunga na Gredi 10.) MZEE KIPROP: Weka karatasi hiyo chini! Arap Sang ameleta ng'ombe kumi kwa ajili yako. Ng'ombe kumi, Chepkemoi! CHEPKEMOI: Baba, mimi si ng'ombe wa kubadilishwa kwa ng'ombe. Nataka kusoma niwe daktari. MAMA CHEPKEMOI: (kwa sauti ya chini) Kiprop, mvua haijanyesha kwa miaka miwili, najua. Lakini njaa ya leo isiue kesho ya mtoto wetu. MZEE KIPROP: Wewe, mwanamke, nyamaza! Uamuzi wa nyumba hii ni wangu peke yangu.
(a) Bainisha maudhui matatu yanayojitokeza katika kifungu hiki. (alama 3)
(b) Eleza dhamira moja ya mtunzi wa kifungu hiki. (alama 2)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Maudhui yoyote matatu, alama 1 kila moja (alama 3): - Ndoa za mapema/za lazima: Chepkemoi wa miaka kumi na tano anaozwa kwa Arap Sang. - Elimu ya mtoto wa kike: Chepkemoi anataka kujiunga na Gredi 10 na kuwa daktari. - Umaskini na njaa: ukame wa miaka miwili unamsukuma Mzee Kiprop kumwoza binti yake. - Mfumo dume/taasubi ya kiume: Mzee Kiprop anamnyamazisha mkewe na kudai uamuzi ni wake peke yake. - Mahari kama biashara: msichana analinganishwa na ng'ombe kumi. - Nafasi duni ya mwanamke katika jamii: sauti ya mama na binti haisikilizwi. - Mgogoro wa kizazi/mgogoro kati ya mzazi na mtoto. (b) Dhamira yoyote moja iliyoelezwa vizuri (alama 2): - Kuhamasisha jamii kupinga ndoa za mapema na kuwapa wasichana nafasi ya kuendelea na masomo. - Kukashifu mfumo dume unaowanyima wanawake na wasichana sauti katika maamuzi ya familia. - Kuonyesha kwamba umaskini haupaswi kuwa kisingizio cha kukatiza mustakabali wa mtoto kupitia elimu. Alama 1 kwa kutaja dhamira, alama 1 kwa kuihusisha na ushahidi kutoka kifunguni.
Swali 7
alama 4Soma kifungu kifuatacho cha tamthilia kisha ujibu swali. (Ofisi ndogo juu ya duka la simu, mtaa wa River Road, Nairobi.) WAKALA SAMMY: Kazi ya ulinzi Dubai, mshahara wa laki moja kwa mwezi. Unachohitaji ni elfu themanini tu za viza na tiketi. OTIENO: Nimehitimu chuo miaka mitatu sasa, sina kazi. Mama ameuza shamba lake la mwisho ili nipate pesa hizi. WAKALA SAMMY: (akipokea bahasha bila kuhesabu) Umefanya uamuzi wa busara. Utasafiri Jumatatu. Usimwambie mtu yeyote; nafasi ni chache. (Jumatatu asubuhi. Otieno amesimama nje ya ofisi iliyofungwa. Kibao mlangoni kimeandikwa: "Ofisi hii imehamishwa.") Jadili jinsi wahusika Otieno na Wakala Sammy wanavyoakisi uhalisia wa jamii ya Kenya ya sasa. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 1Ni kauli ipi inayoeleza kwa usahihi tofauti kati ya maudhui na dhamira katika tamthilia?
A. Maudhui hutokana na wahusika wakuu, ilhali dhamira hutokana na wahusika wadogo pekee
B. Maudhui hujitokeza katika onyesho la kwanza, ilhali dhamira hujitokeza mwishoni mwa tamthilia
C. Maudhui ni masuala yanayoshughulikiwa, ilhali dhamira ni lengo kuu la mtunzi kuyashughulikia
D. Maudhui ni lengo kuu la mtunzi, ilhali dhamira ni masuala anayoyashughulikia katika kazi yake
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaKuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo