Uchambuzi wa Tamthilia: Mandhari, Muundo na Mtindo
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Tamthilia: Mandhari, Muundo na Mtindo, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 1Mtunzi wa tamthilia kuhusu maisha ya wachuuzi wadogo ameteua mandhari ya soko la mjini Nakuru alfajiri, ambapo wachuuzi wanabishana na askari wa kaunti wanaotaka kuvunja vibanda vyao. Ni sababu ipi kuu iliyomchochea mtunzi kuteua mandhari haya?
A. Kuwezesha mtunzi kupunguza idadi ya wahusika wanaohitajika jukwaani
B. Kuonyesha kwamba matukio ya tamthilia hii ni ya kubuni yasiyo na uhalisia
C. Kusisitiza historia ya biashara ya sokoni wakati wa enzi ya ukoloni
D. Kujenga taswira halisi ya mvutano kati ya wachuuzi wadogo na mamlaka
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 2
alama 4Klabu ya Drama ya Shule ya Upili ya Mwangaza inajiandaa kuigiza tamthilia katika Tamasha za Kitaifa za Drama. Mwelekezi wao amewasisitizia waigizaji kusoma kwa makini maelekezo ya jukwaa yaliyoandikwa na mtunzi kwenye mabano. Eleza umuhimu wa maelekezo ya jukwaa kwa waigizaji na mwelekezi wa tamthilia hii. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 3
alama 1Soma dondoo lifuatalo la tamthilia kisha ujibu swali. (Usiku. Chumba kidogo cha kupanga mjini Eldoret. Wahusika wengine wote wameondoka. Baraka ameketi peke yake jukwaani akitazama barua mkononi.) BARAKA: Mama, uliniambia nisome kwa bidii nitoke katika umaskini huu. Nimesoma. Nimepata shahada. Lakini leo barua nyingine inasema, 'Samahani, nafasi imejazwa.' Ni mara ya kumi sasa! Je, nirudi kijijini nikachunge mbuzi wa baba? Au nikubali ile kazi ya Bwana Kiprop ya kubeba mizigo isiyojulikana usiku? Hapana... hapana. Lazima kuwe na njia nyingine. Mbinu ya kimtindo inayojitokeza zaidi katika maneno ya Baraka ni ipi?
A. Usimulizi, kwa kuwa anaisimulia hadhira historia ya maisha yake
B. Mazungumzo ya kando, kwa kuwa anaiambia hadhira siri yake
C. Majibizano, kwa kuwa anamjibu mama yake aliye mbali kijijini
D. Monolojia, kwa kuwa anajizungumzia akiwa peke yake jukwaani
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 4
alama 5Mtunzi wa tamthilia moja amepanga maonyesho yake kama ifuatavyo: Onyesho la Kwanza: Mzee Tom yuko rumande mwaka wa 2025 akisubiri hukumu ya kesi ya ufisadi. Onyesho la Pili: Miaka thelathini iliyopita; Tom ni mwalimu kijana mwenye ndoto kubwa kijijini Siaya. Onyesho la Tatu: Tom anajiunga na siasa na kuanza kushirikiana na wafanyabiashara wafisadi. Onyesho la Nne: Tunarudi wakati wa sasa; mahakamani, hakimu anatoa hukumu dhidi ya Tom.
(a) Taja na ueleze mbinu ya kimuundo aliyotumia mtunzi katika mpangilio wa maonyesho haya. (alama 2)
(b) Eleza manufaa matatu ya mpangilio huu kwa hadhira ya tamthilia. (alama 3)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 5Soma dondoo lifuatalo la tamthilia kisha ujibu maswali yanayofuata. (Jioni. Shamba kubwa la miwa, Mumias. Wakataji miwa wanarudi nyumbani wakiwa wamechoka, mapanga mabegani. Wanaimba.) WAKATAJI: (Wakiimba) Jua lachoma mgongo, ee, Miwa yetu yaenda kiwandani, Sukari tamu mezani kwa tajiri, Sisi twala uchungu, ee! Siku moja tutaamka, ee, Jasho letu litalipwa! (Bwana Shamba anatokea ghafla; wimbo unakoma. Wakataji wanainamisha vichwa.)
(a) Eleza majukumu matatu ya wimbo huu katika tamthilia. (alama 3)
(b) Fafanua kile kinachodokezwa na kukoma ghafla kwa wimbo Bwana Shamba anapotokea. (alama 2)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Hoja zozote tatu, alama 1 kila moja (alama 3): - Huwasilisha maudhui ya dhuluma/unyonyaji wa wafanyakazi: wao wanapata uchungu ilhali tajiri anafurahia sukari. - Hufichua hisia za wakataji miwa: uchovu, uchungu na kutoridhika na malipo yao. - Huashiria au kutabiri mabadiliko/upinzani unaokuja: "Siku moja tutaamka." - Hujenga mandhari ya jioni wafanyakazi wakirudi kutoka kazini shambani. - Hubainisha tofauti ya kitabaka kati ya tajiri na wafanyakazi (tofauti ya "sukari tamu" na "uchungu"). - Huburudisha hadhira na kuvunja ukiritimba wa mazungumzo. - Huonyesha umoja na mshikamano wa wafanyakazi wanaoimba pamoja. (b) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Wafanyakazi wanamwogopa mwajiri wao/Bwana Shamba. - Uhusiano wao ni wa kibwana na kitwana; wafanyakazi hawana uhuru wa kujieleza mbele ya mwenye mamlaka. - Wimbo ni wa siri unaobeba malalamiko au upinzani ambao hawataki ujulikane na Bwana Shamba. - Hujenga taharuki; hadhira inajiuliza Bwana Shamba atafanya nini ikiwa alisikia wimbo huo.
Swali 6
alama 1Katika kipindi cha Fasihi, Bi. Achieng aliwataka wanafunzi wa Gredi 10 waeleze maana ya muundo wa tamthilia. Ni kauli ipi inayoeleza kwa usahihi maana ya muundo wa tamthilia?
A. Jinsi mtunzi alivyopanga kazi katika vitendo, maonyesho na matukio
B. Mafunzo na malengo makuu ambayo mtunzi anakusudia hadhira yake iyapate
C. Mahali, wakati na hali ya kijamii ambamo matukio ya tamthilia hutendeka
D. Mbinu za lugha na sanaa ambazo mtunzi hutumia kuwasilisha ujumbe wake
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 7
alama 6Soma dondoo lifuatalo la tamthilia kisha ujibu maswali yanayofuata. (Mchana. Ofisi ya Mwenyekiti wa Chama cha Ushirika wa Wakulima wa Chai, Kericho. Mvua inanyesha nje. Mwenyekiti Langat ameketi nyuma ya meza kubwa. Mama Chebet anaingia akiwa amelowa, ameshika daftari la malipo.) CHEBET: Mwenyekiti, nimetembea kilomita kumi kwenye matope haya. Miezi mitatu sasa hatujalipwa malipo ya majani chai. Watoto wangu wamefukuzwa shuleni. LANGAT: (Akicheka) Mama Chebet, subira huvuta heri. Pesa ziko njiani, zinakuja kama mvua hii. CHEBET: Njiani? Njia hiyo ni ndefu kuliko Mto Nile! Lakini gari lako jipya halikungoja njiani, Mwenyekiti. LANGAT: (Akisimama ghafla) Unanituhumu mimi? Mimi ni mtumishi wenu mwaminifu! CHEBET: Mtumishi mwaminifu... (Anatazama gari nje dirishani.) Mwaminifu kama paka anayelinda samaki. (Simu ya Langat inalia. Anaitazama kwa hofu, kisha anaikata.)
(a) Eleza mandhari ya dondoo hili. (alama 2)
(b) Tambua mbinu mbili za lugha zilizotumika katika dondoo hili na utoe mfano mmoja wa kila mbinu kutoka dondoo. (alama 4)
(alama 6)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 4Wakati wa mjadala darasani, Juma alidai kwamba mandhari ya tamthilia ni mahali tu ambapo matukio hutendeka. Eleza aina mbili nyingine za mandhari zinazoweza kujitokeza katika tamthilia, ukitoa mfano mmoja wa kila aina unaotokana na muktadha wa Kenya. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha
Aina zozote mbili, alama 2 kila moja: alama 1 kwa maelezo sahihi ya aina na alama 1 kwa mfano unaofaa wa muktadha wa Kenya (alama 4). Usituze mandhari ya mahali (kijiografia) kwa kuwa imetajwa katika swali. - Mandhari ya wakati: kipindi au wakati ambapo matukio hutendeka, k.m. usiku, alfajiri, msimu wa ukame, kipindi cha uchaguzi mkuu, wakati wa janga la UVIKO-19. - Mandhari ya kijamii/kitamaduni: hali ya maisha, desturi, imani na mahusiano ya jamii inayosawiriwa, k.m. jamii ya wafugaji inayoshikilia ndoa za mapema, maisha ya umaskini katika mtaa duni mjini Nairobi. - Mandhari ya kisiasa/kiuchumi: hali ya utawala au uchumi inayowazunguka wahusika, k.m. kipindi cha kampeni za kisiasa, mfumuko wa bei za bidhaa, ukosefu wa ajira kwa vijana. - Mandhari ya kihisia/kisaikolojia: hali ya ndani ya akili na hisia za mhusika, k.m. hofu ya mhusika anayesubiri matokeo ya mtihani wa kitaifa, majonzi ya mjane baada ya mazishi.
Kuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo