Uchambuzi wa Riwaya: Maudhui, Dhamira na Wahusika
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Riwaya: Maudhui, Dhamira na Wahusika, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 1Soma kifungu kifuatacho kutoka riwaya kisha ujibu swali. Mwanzoni mwa riwaya, Onyango ni mlevi sugu anayeuza mali ya familia ili kununua pombe haramu, huku watoto wake wakilala njaa. Baada ya rafiki yake wa karibu kufariki kutokana na pombe hiyo, Onyango anajiunga na kikundi cha kuwasaidia waraibu. Kufikia mwisho wa riwaya, ameanzisha kibanda cha kuuza mboga mjini Kisumu na anawalipia wanawe karo. Kwa kuzingatia usawiri wake, Onyango ni mhusika wa aina gani?
A. Mhusika msaidizi, kwa sababu anatumika tu kumjenga mhusika mkuu wa riwaya hii
B. Mhusika foili, kwa sababu anatumika kulinganua tabia za rafiki yake aliyefariki
C. Mhusika mviringo, kwa sababu tabia yake hubadilika kadiri matukio yanavyoendelea
D. Mhusika bapa, kwa sababu tabia yake inabaki ileile tangu mwanzo hadi mwisho
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 2
alama 1Soma kifungu kifuatacho kutoka riwaya kisha ujibu swali. Ukame wa mwaka ule uliua ng'ombe wengi wa Ole Saitoti. Siku moja Nasieku, aliyekuwa mwanafunzi bora darasani mwao, alirudi kutoka shuleni akawakuta wazee wameketi chini ya mti wakinywa chai. Baba yake alimtazama kwa macho yasiyo na huruma. "Mzee Lemayian atatuletea ng'ombe ishirini," alisema. "Shule haitujazi zizi." Usiku huo, mama yake Nasieku alimfungulia mlango wa nyuma na kumnong'onezea, "Kimbia kwa mwalimu mkuu. Usigeuke nyuma." Ni maudhui yapi makuu yanayojitokeza katika kifungu hiki?
A. Athari za ukame kwa uchumi wa jamii za wafugaji nchini
B. Ukarimu wa wazee wa jamii wakati wa mikutano yao ya kila siku
C. Ndoa za mapema na haki ya mtoto wa kike kupata elimu
D. Migogoro ya ardhi ya malisho kati ya jamii mbili jirani
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 3
alama 6Soma kifungu kifuatacho kutoka riwaya kisha ujibu maswali yanayofuata. Wanjiru na Kamau ni mapacha waliolelewa na nyanya yao huko Nyeri baada ya wazazi wao kufariki katika ajali ya barabarani. Wanjiru aliamka alfajiri kila siku kuchuma majani chai ili kumsaidia nyanya kulipa karo. Kamau, kwa upande wake, alishinda sokoni na marafiki waliomwahidi utajiri wa haraka kupitia kamari ya mtandaoni. Kamau alipopoteza pesa zote za karo alizopewa na nyanya, Wanjiru aliwauza kuku wake wawili wa pekee ili kaka yake asifukuzwe shuleni. "Damu ni nzito kuliko maji," alimjibu nyanya alipomwuliza sababu.
(a) Eleza uhusiano kati ya Wanjiru na Kamau kama unavyojitokeza katika kifungu. (alama 2)
(b) Changanua jinsi mwandishi anavyotumia tofauti za kitabia kati ya wahusika hawa kuwasilisha dhamira yake. (alama 2)
(c) Eleza jinsi mhusika Kamau anavyoakisi uhalisia wa vijana katika jamii ya Kenya ya leo. (alama 2)
(alama 6)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Ni ndugu wa damu, mapacha, wanaolelewa pamoja na nyanya yao. - Wanjiru ni mlezi na msaidizi wa Kamau; anajitolea kwa kuuza kuku wake ili kaka yake asifukuzwe shuleni. - Ni uhusiano wa upendo na mshikamano wa kifamilia ("Damu ni nzito kuliko maji"). - Ni uhusiano wa kinyume kitabia: Wanjiru ni mwenye bidii ilhali Kamau ni mzembe. (b) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Bidii ya Wanjiru dhidi ya tamaa ya Kamau ya utajiri wa haraka inaonyesha dhamira kwamba mafanikio hutokana na bidii, si njia za mkato. - Hasara ya Kamau inawaonya vijana dhidi ya kamari na makundi mabaya ya marafiki. - Kujitolea kwa Wanjiru kunasisitiza dhamira ya umuhimu wa upendo, umoja na uwajibikaji katika familia. - Ulinganuzi huu humwezesha msomaji kuona wazi tabia ipi inafaa kuigwa. (c) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Vijana wengi nchini Kenya wamejiingiza katika kamari ya mtandaoni wakitafuta utajiri wa haraka. - Ushawishi wa marafiki (shinikizo la rika) huwapotosha vijana wengi. - Vijana wengi hutumia vibaya fedha za karo au za familia na kuwaletea wazazi/walezi hasara. - Vijana yatima wanaolelewa na nyanya hukosa malezi madhubuti na huathirika kirahisi. - Ukosefu wa nidhamu na uzembe shuleni ni changamoto inayoshuhudiwa katika jamii ya leo.
Swali 4
alama 1Wanafunzi wawili, Atieno na Kipkemboi, walibishana kuhusu tofauti ya maudhui na dhamira katika riwaya waliyokuwa wakiisoma. Ni kauli ipi inayobainisha tofauti hiyo kwa usahihi?
A. Maudhui ni masuala yanayozungumziwa; dhamira ni lengo kuu la mwandishi
B. Maudhui hujitokeza kupitia wahusika; dhamira hujitokeza kupitia mandhari
C. Maudhui ni lengo kuu la mwandishi; dhamira ni masuala yanayozungumziwa
D. Maudhui huhusu matukio ya kale; dhamira huhusu matukio ya wakati wa sasa
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 4Katika warsha ya uandishi iliyofanyika mjini Mombasa, waandishi chipukizi walifundishwa jinsi ya kuwasawiri wahusika wa riwaya ili waonekane halisi kwa msomaji. Eleza mbinu nne ambazo mwandishi wa riwaya anaweza kutumia kuwasawiri wahusika wake. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 6
alama 5Soma kifungu kifuatacho kutoka riwaya kisha ujibu maswali yanayofuata. Kila asubuhi saa kumi na moja, Mzee Odera alifungua kibanda chake cha kushona viatu karibu na kituo cha matatu cha Kawangware. Vijana wasio na kazi waliketi mbele ya kibanda hicho wakicheza karata na kulalamika kwamba serikali imewasahau. "Kazi haiji kwa kukaa," Odera aliwaambia siku moja, akimpa kijana Brian nyundo na kipande cha ngozi. "Shika hii. Ukiharibu, utalipa kwa jasho, si kwa pesa." Wiki iliyofuata, mwenye kibanda alipandisha kodi mara mbili bila notisi. Odera alilipa bila kunung'unika, lakini usiku ule alikesha akihesabu sarafu chini ya taa ya chemli.
(a) Tambua maudhui mawili yanayojitokeza katika kifungu hiki. (alama 2)
(b) Eleza sifa tatu za Mzee Odera kwa kurejelea kifungu. (alama 3)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Maudhui yoyote mawili, alama 1 kila moja (alama 2): - Ukosefu wa ajira miongoni mwa vijana (vijana wanacheza karata na kulalamika). - Bidii na kujitegemea ("Kazi haiji kwa kukaa"). - Unyonyaji/dhuluma za kiuchumi (kodi kupandishwa mara mbili bila notisi). - Umaskini na ugumu wa maisha mjini (kukesha akihesabu sarafu chini ya taa ya chemli). - Ushauri na ulezi wa vijana (Odera anampa Brian vifaa na mafunzo). (b) Sifa zozote tatu zenye ushahidi, alama 1 kila moja (alama 3). Kila sifa itolewe ushahidi tofauti; usituze sifa mbili zinazotegemea ushahidi uleule: - Mwenye bidii: hufungua kibanda saa kumi na moja asubuhi kila siku. - Mshauri/mwelekezi wa vijana mwenye busara: anawaambia kwa kauli ya hekima kwamba kazi haiji kwa kukaa. - Mkarimu/mwenye moyo wa kusaidia: anampa Brian nyundo na ngozi ili ajifunze kazi. - Mvumilivu: analipa kodi iliyopandishwa bila kunung'unika. - Mwenye wasiwasi/makini kuhusu fedha: anakesha akihesabu sarafu zake.
Swali 7
alama 2Wakati wa kipindi cha Fasihi, mwanafunzi mmoja alidai kwamba wahusika wa riwaya ni binadamu pekee. Eleza maana ya wahusika katika riwaya kwa namna inayorekebisha dai hilo. (alama 2)
(alama 2)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 4Mwandishi chipukizi kutoka Kisumu anataka kuandika riwaya inayoakisi changamoto zinazowakabili vijana wa Kenya wa leo. Pendekeza maudhui mawili ambayo angeyashughulikia, na ueleze jinsi kila moja linavyoweza kuwafaa wasomaji wake. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaKuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo