Uchambuzi wa Hadithi Fupi: Maudhui, Dhamira na Wahusika
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Hadithi Fupi: Maudhui, Dhamira na Wahusika, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu maswali. "Zawadi aliamka saa kumi alfajiri kumsaidia mama kukaanga samaki kabla ya kwenda Shule ya Upili ya Mwatate. Baba yake, aliyekuwa amepoteza kazi katika shamba la mkonge, alishinda kilabuni na kurudi usiku akipiga kelele. Mwalimu wa riadha alipogundua kasi ya Zawadi, alimnunulia viatu vya kukimbia. Wiki moja kabla ya mashindano ya kitaifa, mfanyabiashara mmoja alimletea mkataba akimwahidi pesa nyingi iwapo angeacha shule na kujiunga na kikundi chake cha wakimbiaji. Zawadi aliyatazama macho ya mama yake yaliyochoka, akaurudisha mkataba ule bila kuutia sahihi, akasema, 'Nitakimbia, lakini sitaacha kalamu.'"
(a) Taja maudhui mawili yanayojitokeza katika dondoo hili. (alama 2)
(b) Chagua mojawapo ya maudhui uliyotaja katika (a), kisha ufafanue jinsi yanavyojitokeza katika dondoo. (alama 2)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Maudhui yoyote mawili, alama 1 kila moja (alama 2): - Umaskini - Ulevi/uraibu wa pombe - Elimu - Michezo na ukuzaji wa vipaji - Ukosefu wa ajira - Bidii/uwajibikaji - Tamaa ya pesa na ushawishi mbaya - Malezi na wajibu wa wazazi (b) Ufafanuzi kamili wenye ushahidi kutoka dondoo, alama 2 (alama 1 kwa ufafanuzi usiokamilika). Mfano: - Umaskini: Zawadi anaamka alfajiri kumsaidia mama kukaanga samaki ili wapate riziki; macho ya mama yamechoka kwa kazi. - Ulevi: baba anashinda kilabuni na kurudi usiku akipiga kelele badala ya kutegemeza familia. - Elimu: Zawadi anakataa mkataba wa mfanyabiashara kwa sababu hataki kuacha shule ('sitaacha kalamu'). - Michezo/vipaji: mwalimu anatambua kasi yake na kumnunulia viatu vya kukimbia. - Tamaa/ushawishi mbaya: mfanyabiashara anamshawishi aache shule kwa ahadi ya pesa. - Ukosefu wa ajira: baba amepoteza kazi katika shamba la mkonge. - Malezi: mama anajibidiisha kuilisha familia ilhali baba anapuuza wajibu wake.
Swali 2
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu maswali. "Juma alikuwa fundi hodari wa simu katika soko la Kariakor, Nairobi. Mteja mmoja alipomwachia simu ili airekebishe, Juma aligundua ndani yake picha na jumbe za faragha za mteja huyo. Rafiki yake Otieno alimshauri wazitumie kumtisha mteja ili awalipe pesa nyingi. Juma alizifunga picha zile bila kuzitazama zaidi, akairekebisha simu, kisha akamrudishia mteja akimshauri aweke nenosiri. Wiki iliyofuata, mteja yule alirudi na wafanyakazi kumi wa kampuni yake wakitaka Juma arekebishe simu zao zote."
(a) Eleza dhamira ya mwandishi wa hadithi hii. (alama 2)
(b) Eleza mafunzo mawili ambayo msomaji anapata kutokana na mhusika Juma. (alama 2)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 3
alama 4Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu swali. "Mama Neema alikuwa mjane aliyepanda sukumawiki kwenye kipande kidogo cha ardhi nje ya mji wa Nakuru. Shemeji yake, Bwana Kiprono, alifika siku moja na wazee wawili akidai kwamba ardhi ile ilikuwa ya ukoo na kwamba mwanamke hana haki ya kurithi. Neema, binti yake aliyesomea sheria, alirudi kutoka Nairobi akiwa na hati ya urithi kutoka mahakamani. Wazee wale walinyamaza; Kiprono akaondoka bila kuaga." Eleza jinsi wahusika wawili katika dondoo hili wanavyotumiwa na mwandishi kujenga maudhui ya haki za wanawake. (alama 4)
(alama 4)
Mwongozo wa kusahihisha
Wahusika wowote wawili; alama 1 kueleza nafasi ya mhusika na alama 1 kuihusisha na maudhui ya haki za wanawake (2 x 2 = alama 4): - Mama Neema: ni mjane anayetishiwa kunyang'anywa ardhi; kupitia kwake mwandishi anaonyesha jinsi wajane wanavyodhulumiwa katika masuala ya urithi. - Bwana Kiprono: anawakilisha mila potovu zinazomnyima mwanamke haki ya kurithi pamoja na tamaa ya mali; anatumiwa kuonyesha chanzo cha ukandamizaji wa wanawake. - Neema: ni mwanamke aliyesoma sheria anayetetea haki ya mama yake kwa hati ya mahakama; anaonyesha kwamba elimu na sheria ni silaha ya kutetea haki za wanawake. - Wazee wawili: kunyamaza kwao mbele ya hati ya mahakama kunaonyesha kwamba sheria inayolinda haki za wanawake inashinda mila zinazowakandamiza.
Swali 4
alama 3Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu swali. "Brian, mwanafunzi wa Gredi 10 mjini Mombasa, hukesha usiku akiwa kwenye simu yake akicheza michezo ya kubahatisha mtandaoni. Alipopoteza pesa za karo alizopewa na mjomba wake, alianza kuwadanganya wazazi wake kwamba shule ilikuwa imepandisha ada ya chakula. Darasani, alisinzia kila asubuhi na alama zake zikaanza kushuka." Mhusika Brian anaakisi vijana halisi katika jamii ya Kenya ya leo. Thibitisha kauli hii kwa kutoa hoja tatu. (alama 3)
(alama 3)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 1Wanafunzi wa Gredi 10 wamesoma hadithi fupi kuhusu Chepkoech, msichana wa miaka kumi na minne kutoka Kaunti ya West Pokot anayekataa kuozwa mapema na kurudi shuleni kwa msaada wa chifu. Mwalimu anawataka watofautishe maudhui na dhamira. Ni kauli ipi inayoeleza DHAMIRA (wala si maudhui) ya hadithi hiyo?
A. Kuhimiza jamii kuwaelimisha wasichana badala ya kuwaoza mapema
B. Ndoa za mapema na elimu ya mtoto wa kike katika jamii ya wafugaji
C. Kijiji cha mbali ambapo shule iko umbali mrefu kutoka nyumbani
D. Msichana jasiri anayepinga uamuzi wa wazazi wake kuhusu ndoa
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 6
alama 1Soma muhtasari ufuatao wa hadithi fupi kisha ujibu swali. "Mwanzoni mwa hadithi, Kasimu, karani katika ofisi ya ardhi ya kaunti, hupokea hongo bila kusita na kuwafukuza wazee wasio na pesa. Mwishoni, baada ya mama yake mwenyewe kunyang'anywa shamba kwa hati bandia, Kasimu anaacha rushwa, anawahudumia wazee bila malipo na kuwafichua wakubwa wake kwa tume ya maadili." Kasimu ni mfano wa mhusika wa aina gani?
A. Mhusika bapa
B. Mhusika msaidizi
C. Mhusika foili
D. Mhusika duara
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 7
alama 1Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu swali. "Kila jioni, Mzee Odhiambo alishusha nyavu zake zenye matundu madogo ndani ya Ziwa Viktoria. Samaki wadogo walijaa mtumbwi wake, naye akajivunia. Mjukuu wake Akinyi, aliyekuwa amejifunza kuhusu uhifadhi wa mazingira shuleni, alimwambia, 'Babu, ukiwavua watoto wa samaki leo, kesho ziwa litakuwa tupu.' Mzee alicheka. Miaka mitano baadaye, aliketi ufuoni karibu na mtumbwi mtupu, akiwatazama vijana wakihamia mjini kutafuta vibarua." Ni ipi dhamira kuu ya mwandishi wa hadithi hii?
A. Kusifu uvuvi kama kazi inayowaletea wazee utajiri mkubwa
B. Kuonya kwamba uvuvi haramu huangamiza riziki ya jamii
C. Kuhimiza vijana wa vijijini kuhamia mjini kutafuta ajira
D. Kuonyesha kwamba vijana wa kisasa hawawaheshimu wazee wao
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 6Soma dondoo lifuatalo kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu swali. "Bi. Wanjiru, mwalimu mkuu wa Shule ya Msingi ya Gatundu, alifika shuleni kila siku saa kumi na mbili asubuhi. Mvua ilipobomoa paa la darasa la sita, hakungoja msaada wa serikali; aliitisha mkutano wa wazazi, akatoa nusu ya mshahara wake, na kwa wiki mbili alibeba mabati pamoja na mafundi. Mwanafunzi mmoja alipokamatwa akiiba chakula jikoni, wengine walitaka afukuzwe. Bi. Wanjiru alimwita ofisini, akasikiliza kisa cha njaa nyumbani kwao, kisha akampangia kula chakula cha mchana shuleni bila malipo. Hata hivyo, aliwakaripia vikali walimu waliochelewa, na baadhi yao walimwita 'Simba Jike' kwa siri." Changanua sifa tatu za Bi. Wanjiru kama zinavyojitokeza katika dondoo hili. (alama 6)
(alama 6)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaKuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo