Uchambuzi wa Hadithi Fupi: Mandhari, Muundo na Mtindo
Maswali 8 ya Fasihi ya Kiswahili, Grade 10, kuhusu Uchambuzi wa Hadithi Fupi: Mandhari, Muundo na Mtindo, pamoja na majibu yake. Mada hii ina maswali 8 kwa jumla.
Swali 1
alama 1Soma kifungu kifuatacho kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu swali. “Saa kumi na moja alfajiri, vichochoro vya mtaa wa mabanda wa Kibera vilikuwa bado vimejaa matope ya mvua ya usiku. Okoth alijifunga koti lake lililochakaa ili kuzuia kibaridi kilichomtafuna mifupa, kisha akaruka dimbwi moja baada ya jingine akielekea barabara kuu.” Ni kauli ipi inayoeleza kwa usahihi mandhari ya mahali, wakati na hali katika kifungu hiki?
A. Mtaa wa mabanda mjini, usiku wa manane, katika hali ya sherehe
B. Kituo cha mabasi mjini, adhuhuri, katika hali ya joto na msongamano
C. Kijiji cha mashambani, jioni, katika hali ya ukame na vumbi
D. Mtaa wa mabanda mjini, alfajiri, katika hali ya baridi na matope
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 2
alama 6Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu swali. “Mvua ilinyesha cha! cha! cha! juu ya paa la mabati la Shule ya Upili ya Mwangaza, Kericho. Upepo ulilia dirishani kama mtoto aliyeachwa na mamaye. Mwalimu Wekesa alisimama mlangoni akilitazama darasa lililokuwa tupu. ‘Wanafunzi wangu wako wapi? Wako wapi jamani?’ alijiuliza. Alikumbuka methali aliyoipenda babu yake: haba na haba hujaza kibaba. Kila wiki mwanafunzi mmoja aliacha shule kwenda kuchuma majani chai; sasa darasa zima lilikuwa limeyeyuka kama barafu juani.” Changanua mbinu tatu za lugha zilizotumiwa katika kifungu hiki. Kwa kila mbinu, itaje, toa mfano wake kutoka kwa kifungu, kisha ueleze umuhimu wake katika hadithi. (alama 6)
(alama 6)
Mwongozo wa kusahihisha
Mbinu zozote tatu, alama 2 kila moja: alama 1 kwa kutaja mbinu pamoja na mfano sahihi, alama 1 kwa kueleza umuhimu wake (alama 6): - Tanakali sauti/onomatopea: ‘cha! cha! cha!’ – inaiga sauti ya mvua, inachora picha hai ya mandhari na kujenga hali ya huzuni/upweke. - Tashihisi: ‘Upepo ulilia dirishani’ – upepo umepewa sifa ya kulia kama binadamu; unasisitiza huzuni na ukiwa wa darasa. - Tashbihi: ‘kama mtoto aliyeachwa na mamaye’ au ‘limeyeyuka kama barafu juani’ – inalinganisha moja kwa moja kwa kutumia ‘kama’; inaonyesha jinsi wanafunzi walivyotoweka polepole bila kutambuliwa na kuongeza uzito wa tatizo. - Takriri: ‘wako wapi? Wako wapi’ – kurudia maneno kunasisitiza mshangao, uchungu na wasiwasi wa mwalimu. - Swali la balagha: ‘Wanafunzi wangu wako wapi?’ – mwalimu anajiuliza bila kutarajia jibu; linaonyesha fadhaa yake na kumfanya msomaji kutafakari tatizo la wanafunzi kuacha shule. - Methali: ‘haba na haba hujaza kibaba’ – inaonyesha kwamba kuacha shule kwa mwanafunzi mmoja mmoja kumeishia kumaliza darasa zima; inaongeza hekima na ladha ya lugha. (Mbinu ikitajwa bila mfano sahihi, usitoe alama ya kwanza.)
Swali 3
alama 5Soma kifungu kifuatacho kutoka kwa hadithi fupi kisha ujibu maswali yanayofuata. “Jua la adhuhuri liliwaka kama tanuri juu ya kijiji cha Kalokol, kando ya Ziwa Turkana. Ardhi ilikuwa imepasuka kwa ukame wa miezi minane, na mizoga ya mbuzi ilitapakaa njiani. Akiru alisimama mlangoni pa kibanda chao, akiutazama mtungi mtupu. Mama yake alikuwa ameondoka tangu alfajiri kwenda kutafuta maji kwenye kisima cha mbali, na bado hakuwa amerudi. Kwa mbali, vumbi jekundu lilianza kupanda angani; Akiru hakujua kama lilikuwa gari la msaada au kimbunga kingine cha upepo.”
(a) Bainisha mandhari ya mahali na mandhari ya wakati katika kifungu hiki. (alama 2)
(b) Eleza hali inayojitokeza katika kifungu hiki ukitoa ushahidi. (alama 1)
(c) Fafanua njia mbili ambazo mandhari ya kifungu hiki yanachangia ujumbe wa hadithi. (alama 2)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha
(a) Alama 1 kwa kila kipengele (alama 2): - Mahali: kijiji cha Kalokol kando ya Ziwa Turkana / mlangoni pa kibanda cha Akiru (alama 1). - Wakati: adhuhuri; wakati wa kiangazi/ukame wa miezi minane (alama 1). (b) Hoja moja yenye ushahidi (alama 1): - Hali ya ukame, kiu na dhiki: ardhi imepasuka, mizoga ya mbuzi imetapakaa njiani, mtungi ni mtupu, mama ameenda mbali kutafuta maji. - Hali ya wasiwasi/hofu: Akiru hajui kama vumbi ni gari la msaada au kimbunga. (c) Hoja zozote mbili, alama 1 kila moja (alama 2): - Yanaibua maudhui ya ukame, uhaba wa maji na athari za mabadiliko ya tabianchi. - Yanaonyesha umaskini na mateso ya wakazi wa maeneo kame, hivyo kuibua huruma ya msomaji. - Yanajenga taharuki kupitia vumbi linalopanda angani bila kujulikana ni nini. - Yanakuza wahusika: subira na matumaini ya Akiru, pamoja na bidii ya mama yake. - Yanaipa hadithi uhalisia kwa kutaja mahali halisi nchini Kenya. - Yanadokeza dhamira ya kuhimiza misaada na mipango ya kukabili ukame.
Swali 4
alama 3Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu swali. “Usiku ule, mlango wa nyuma wa duka la Bi. Zawadi mjini Lamu ulikuwa umeachwa wazi nusu. Hamisi alisimama gizani, pumzi ikimbana kifuani. Hatua. Kimya. Hatua tena. Mtu fulani alikuwa akija kutoka ndani ya duka. Hamisi aliukaza mkononi ufunguo ambao hakupaswa kuwa nao, na ghafla taa ya ndani ikazimwa…” Eleza mbinu tatu ambazo mwandishi ametumia kujenga taharuki katika kifungu hiki. (alama 3)
(alama 3)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 5
alama 5Soma hadithi fupi ifuatayo kisha ujibu maswali. (1) Chebet alikuwa mwanafunzi wa Gredi 10 katika shule ya kutwa mjini Kapsabet. Kila jioni alimsaidia babake kukama ng'ombe kabla ya kuanza masomo yake chini ya taa ya chemli. (2) Siku moja babake aliugua ghafla, na madeni ya karo yakaanza kurundikana. Mwalimu mkuu alitangaza kwamba yeyote ambaye hangelipa karo kufikia Ijumaa angerudishwa nyumbani. Chebet alikosa usingizi kwa siku tatu mfululizo. (3) Ijumaa asubuhi, mwalimu mkuu alisimama mbele ya gwaride akiwa ameshika orodha ya majina. ‘Chebet Jerotich!’ aliita. Moyo wa Chebet ulipiga kwa nguvu huku akijikokota hadi mbele. (4) ‘Insha yako kuhusu uhifadhi wa maji imeshinda tuzo ya kitaifa,’ mwalimu mkuu alisema, ‘na tuzo hiyo ni ufadhili wa karo yako hadi utakapomaliza shule.’ Wanafunzi walishangilia. Jioni ile, Chebet alikama ng'ombe huku akiimba.
(a) Changanua muundo wa hadithi hii kwa kubainisha sehemu ya ufunguzi, mgogoro, kilele na suluhisho, ukirejelea aya husika na kueleza kinachotokea katika kila sehemu. (alama 4)
(b) Taja aina ya msuko uliotumika katika hadithi hii. (alama 1)
(alama 5)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 6
alama 3Wanafunzi wa Gredi 10 walisoma hadithi fupi mbili zenye maudhui yaleyale ya ufisadi, lakini wengi wao walivutiwa zaidi na hadithi moja kuliko nyingine. Eleza njia tatu ambazo mtindo wa mwandishi unaweza kuifanya hadithi fupi moja kuvutia zaidi kuliko nyingine. (alama 3)
(alama 3)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 7
alama 1Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu swali. “Diwani Mwasi alisimama jukwaani katika uwanja wa soko la Kakamega, akiwahutubia wakazi kuhusu umuhimu wa kuhifadhi misitu. ‘Tusikate mti hata mmoja!’ alitangaza kwa sauti kubwa, wakazi wakimpigia makofi. Nyuma ya jukwaa, malori matatu yaliyosheheni magogo kutoka msitu wa Kakamega yalikuwa yakisubiri sahihi yake ili yaondoke.” Ni mbinu ipi ya mtindo ambayo mwandishi ameitumia zaidi kuendeleza dhamira yake katika kifungu hiki?
A. Jazanda
B. Chuku
C. Kinaya
D. Sitiari
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaSwali 8
alama 1Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu swali. “Mzee Kiprono aliketi kitandani katika wodi ya hospitali ya Eldoret, akiitazama medali ya dhahabu iliyoning'inia ukutani. Akili yake ilirudi miaka hamsini nyuma: alijiona akikimbia bila viatu katika uwanja wa vumbi wa Iten, umati ukiimba jina lake, na mama yake akilia kwa furaha kando ya uwanja. ‘Babu, dawa yako,’ sauti ya muuguzi ilimrudisha wodini.” Mwandishi amepanga matukio ya kifungu hiki kwa kutumia mbinu gani?
A. Kiona mbele
B. Ndoto ya mhusika
C. Kisengere nyuma
D. Mbinu ya barua
(alama 1)
Mwongozo wa kusahihisha wa swali hili
Fungua akaunti bila malipo ili kuuonaKuna miongozo mingine 6 ya kusahihisha katika ukurasa huu. Akaunti ya bure hufungua yote, na hukuwezesha kutunga karatasi yako mwenyewe kwa mada ulizofundisha, ikipangwa katika muundo wa KNEC pamoja na mwongozo wake kamili wa kusahihisha.
Fungua akaunti bila malipo